Zijn paranoten gezond of ongezond?

Wat zijn paranoten nou precies en waar komen ze vandaan? Lees er alles over in deze uitgebreide blog!

Oorsprong

Paranoten komen oorspronkelijk uit Suriname, Brazilië, Venezuela, Colombia, Peru of Guyana. Hier groeien ze langs de oevers van de Amazone en andere rivieren. Ze groeien aan bomen met een hoogte van 50 meter, een spanwijdte van 25 tot 35 meter en een stam van 1 tot 2 meter dik. Sommige bomen kunnen zelfs 500 jaar oud worden.

Wat zijn paranoten?

Paranoten groeien in het tropisch regenwoud aan bomen van 50 meter hoog. Je kan ze dus niet zomaar uit de bomen plukken. Naast dat de paranoten een eigen schil hebben, zitten ze gebundeld onder één grote schil. Het duurt tevens 10 tot 25 jaar voordat een boom vruchten draagt. Een lange tijd dus. Dit heeft allemaal te maken met de voortplanting. De paranoot is namelijk afhankelijk van een specifiek soort insect, namelijk de orchideebijen. Deze komen op de orchideeën af die in de buurt van de bomen groeien. De insecten zorgen vervolgens voor de bestuiving. Nadat dit heeft plaatsgevonden duurt het nog eens 14 maanden voordat de vrucht van de paranoot gerijpt is en rijp van de boom valt. Dit is een van de redenen waarom de paranoten relatief duur zijn.

De vrucht van de paranotenboom is hard, kegelvormig en weegt ongeveer zo’n 2 kg. Het heeft een diameter van 10 tot 15 cm en er bevinden zich tussen de 10 en 25 paranoten in. De boom wordt nauwelijks geteeld en de meeste oogst komt dus van in het wild verzamelde noten. Voornamelijk in Brazilië, Peru en Bolivia wordt er in het wild gezocht naar de noten. Bolivia is daarbij de grootste producent. Andere namen voor paranoten zijn Brazielnoten of Amazonianoten. 

Voedingswaarde paranoten

De paranoten zitten bomvol met gezonde voedingsstoffen, vetten en eiwitten. Een paranoot bestaat uit 65% vet, 17% eiwit en 9% koolhydraten. Daarnaast bevatten ze veel vitamine E, vitamine B1 en B6. Paranoten bevatten ook mineralen, namelijk: fosfor, selenium, magnesium, koper, mangaan, zink, calcium, ijzer en kalium. Fosfor en koper zitten er het meest in. Koper draagt onder andere bij aan een goede weerstand, zuurstoftransport en botvorming. Fosfor zorgt er onder andere voor dat dat je botten en tanden sterk blijven.

Selenium: het punt waar het bij paranoten om draait

Paranoten zijn met afstand de rijkste seleniumbron die er is, en dat maakt ze bijzonder én iets om mee op te letten.

Het gehalte varieert sterk, omdat het afhangt van hoeveel selenium er in de bodem zat waar de boom groeide. Het Voedingscentrum vat het praktisch samen: met een handje paranoten krijg je al meer selenium binnen dan de aanvaardbare bovengrens. Zet daar de getallen naast die het Voedingscentrum aanhoudt: de adequate inname is 70 microgram per dag voor volwassenen, en de aanvaardbare bovengrens ligt op 255 microgram per dag.

Met andere woorden: met één of twee paranoten per dag zit je aan je dagbehoefte. Een handje van tien is geen gezond tussendoortje maar een forse overschrijding.

Bij structureel te veel selenium ontstaat selenose. De eerste verschijnselen zijn een metaalsmaak in de mond en een adem die naar knoflook ruikt; verder kunnen misselijkheid, vermoeidheid, haaruitval, huiduitslag en broze nagels optreden. Dit is geen theoretisch risico bij paranoten, juist omdat het gehalte per noot zo hoog en zo wisselend is.

Voor selenium staan er wel goedgekeurde claims in het Europese register dat de EFSA beoordeelt en de NVWA handhaaft. Selenium draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem, aan een normale schildklierfunctie, aan de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress en aan de instandhouding van normaal haar en normale nagels. Dat is steeds een bijdrage aan een normale functie, en niet iets wat verbetert als je er meer van neemt.

Een tekort is in Nederland trouwens ongewoon. Selenium zit in vis, vlees, eieren, zuivel en graanproducten, en aan veevoer wordt het toegevoegd.

Wat er over paranoten niet is aangetoond

Rond paranoten circuleert een reeks beweringen waarvoor geen goedgekeurde claim bestaat: dat selenium spierschade na het sporten beperkt, dat de olie goed is voor je huid en haar, dat de vetzuren de gezondheid van mensen met hart- en vaatziekten bevorderen, of dat vrouwen in de overgang standaard een seleniumtekort hebben.

Twee beweringen kloppen bovendien feitelijk niet. Paranoten zijn geen vervanger voor vette vis, want ze bevatten geen EPA en DHA; het onverzadigde vet in noten is een ander type. En vetten, eiwitten en koolhydraten zijn geen antioxidanten maar macronutriënten.

Radioactief

Paranoten zijn radioactief. Ja je leest het goed. Veel mensen schrikken daar natuurlijk van, maar gelukkig kan je lichaam kleine hoeveelheden gewoon verwerken. Zelfs avocado’s en bananen zijn radioactief. Ze bevatten namelijk kalium. Paranoten bevatten echter radium. Beiden zijn radioactieve elementen.

Daarbij worden we dagelijks blootgesteld aan radioactieve straling. De straling die je door middel van een paranoot binnenkrijgt is daarmee vergeleken aanzienlijk klein en gelukkig geen gezondheidsrisico.

Wat paranoten wel leveren

• Selenium, in een hoeveelheid die geen ander voedingsmiddel benadert. Zie de paragraaf hierboven voor de kanttekening die daarbij hoort.
• Onverzadigd vet. In het claimregister staat dat het vervangen van verzadigde vetten door onverzadigde vetten bijdraagt aan de instandhouding van een normaal cholesterolgehalte in het bloed.
• Vitamine E, waarvan in het register staat dat het bijdraagt aan de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress.
• Magnesium, koper en fosfor. Magnesium draagt volgens het register onder meer bij aan de normale werking van de spieren en het zenuwstelsel, koper aan de instandhouding van normaal bindweefsel en het normale ijzertransport in het lichaam, en fosfor aan de instandhouding van normale botten en tanden.
• Plantaardig eiwit, ongeveer 14 gram per 100 gram.

Voor noten geldt bovendien een concreet advies van de Gezondheidsraad, in december 2025 herzien: eet dagelijks 15 tot 30 gram ongezouten noten. Vanwege het seleniumgehalte vul je die 15 gram beter met gemengde noten dan uitsluitend met paranoten.

Hoe kan je paranoten het beste eten?

Paranoten kunnen los gegeten worden, maar worden ook vaak in een notenmix aangeboden. Dit is natuurlijk heel gezond vanwege de variatie aan noten die de mix bevatten. Als tussendoortje is het dus ideaal en zeer zeker een aanrader. Ook is het een lekker om dit te mixen met je portie yoghurt of kwark. Paranoten worden ook vaak in pesto verwerkt. Pureer bijvoorbeeld 6 paranoten, een klein aantal basilicumblaadjes, wat pijnboompitten, een scheutje olijfolie en dan heb je je eigengemaakte verse pesto. Daarnaast kun je paranoten perfect gebruiken voor versgebakken, brood, cake, koekjes en taarten. Je kunt zelfs gehakt vervangen door paranoten. Gebruik verkruimelde paranoten en walnoten gemengd met pistachenoten en sesamzaad. Houd het bij één tot twee paranoten per dag; daarmee zit je aan je dagbehoefte aan selenium. Verwerk ze verder gewoon in je voedingsschema.

Conclusie

Paranoten zijn geen dagelijkse handvol-noot maar een product waar je bewust mee omgaat. Eén tot twee per dag dekt je seleniumbehoefte volledig. Het Voedingscentrum stelt het scherper: met een handje paranoten krijg je al meer binnen dan de aanvaardbare bovengrens van 255 microgram per dag.

Zo gebruikt zijn ze een prima aanvulling: ze leveren selenium, vitamine E, magnesium en onverzadigd vet. Wil je gewoon een handje noten als tussendoortje, kies dan een gemengde notenmix of noten waarbij je je over de hoeveelheid geen zorgen hoeft te maken, zoals amandelen of walnoten.

Twijfel je, bijvoorbeeld omdat je een schildklieraandoening hebt of supplementen met selenium gebruikt, leg het dan voor aan je huisarts of diëtist. Wij zijn voedingscoaches: we stellen geen diagnoses en schrijven geen behandeling voor.