Is brandnetelthee gezond voor mij?

Brandnetelthee heeft een reputatie die uit de kruidengeneeskunde komt: vochtafdrijvend, bloedzuiverend, pijnstillend, goed tegen hooikoorts. Dat zijn stevige beweringen, en het is de moeite waard om te kijken wat ervan overeind blijft als je ze naast de officiële bronnen legt. Het korte antwoord: brandnetelthee is een prima drankje, maar niet om die redenen.

Waar kruidenthee staat

Beginnen we bij het simpelste feit. Thee zonder suiker, ook kruidenthee, staat in de Schijf van Vijf als bron van vocht. Een kop brandnetelthee bevat geen calorieën en telt gewoon mee in je dagelijkse vochtinname. Het Voedingscentrum raadt volwassen vrouwen en meiden vanaf 13 jaar aan ten minste 1,4 liter per dag te drinken en mannen en jongens vanaf 13 jaar 1,4 tot 1,8 liter.

Het advies uit de Schijf van Vijf is verder: drink zwarte en groene thee, en wissel af met water, eventueel kruidenthee en koffie. Kruidenthee is in dat rijtje dus een prima afwisseling, geen hoofdrol.

Waarom groene en zwarte thee anders liggen

Dat onderscheid is niet willekeurig. Volgens het Voedingscentrum concludeerde de Gezondheidsraad dat het drinken van 3 kopjes groene thee (een kopje is 125 milliliter) of 5 kopjes zwarte thee per dag de bloeddruk verlaagt en het risico op een beroerte verlaagt.

En dan komt de zin die het hele kruidentheeverhaal in perspectief zet: de Gezondheidsraad heeft niet gekeken of deze effecten ook gelden voor kruidenthee. Er is dus geen onderzoek dat zegt dat het níét zo is, maar er is evenmin onderzoek dat zegt dat het wél zo is. Wie beweert dat brandnetelthee hetzelfde doet als groene thee, vult die leegte met een aanname.

De claims, één voor één

Over kruidenpreparaten in het algemeen is het Voedingscentrum duidelijk: meestal zijn de effecten niet goed onderzocht en is de werkzaamheid niet aangetoond. Dat geldt ook voor de beweringen die je bij brandnetel tegenkomt.

Vochtafdrijvend. Dit is de bekendste claim, en hij wordt vaak gecombineerd met een advies aan mensen die vocht vasthouden. Er is geen goedgekeurde claim voor in het Europese register dat de EFSA beoordeelt. Bovendien: vocht vasthouden kan uiteenlopende oorzaken hebben, waaronder aandoeningen die behandeling vragen. Dat is bij uitstek iets voor je huisarts en niet voor een kop thee.

Pijnstillend, bij artritis of spierpijn. Ook hiervoor bestaat geen goedgekeurde claim. Dit is bovendien een medische claim, en die mag volgens de NVWA sowieso niet gevoerd worden bij een levensmiddel.

Bloedzuiverend. Dit is een begrip uit de kruidengeneeskunde zonder fysiologische betekenis. Je bloed wordt gefilterd door je nieren en je lever, en die doen dat werk of je nu thee drinkt of niet.

Tegen hooikoorts. De redenering dat brandnetel "antihistamine" zou bevatten en daarom hooikoorts vermindert, is niet onderbouwd met een goedgekeurde claim. Hooikoortsklachten zijn goed te behandelen met middelen waarvan de werking wél is aangetoond; vraag daarnaar bij je apotheek of huisarts.

Boost voor je immuunsysteem. Brandnetel bevat vitamines en mineralen, dat klopt. Maar een aftreksel van gedroogde bladeren in heet water is geen noemenswaardige bron daarvan, en "je weerstand versterken" is precies het soort claim dat niet in het register staat.

Waar je wel op moet letten

Dat de werking van kruiden meestal niet is aangetoond, betekent niet dat er niets te melden valt over de risico's. Het Voedingscentrum waarschuwt bij kruidenpreparaten dat natuurlijk niet hetzelfde is als veilig: plantengiffen kunnen in preparaten geconcentreerd voorkomen, er zijn producten aangetroffen met zware metalen zoals lood, arseen en kwik, en soms met vervuiling door medicijnen.

Er is ook een aantal kruiden dat de werking van medicijnen kan versterken of verzwakken, waaronder ginkgo, sint-janskruid, knoflook en valeriaan. Gebruik je medicijnen en overweeg je een geconcentreerd kruidenpreparaat, overleg dat dan met je arts of apotheker.

Bij zwangerschap en borstvoeding raadt het Voedingscentrum het gebruik van kruidenpreparaten af. Voor een enkele kop kruidenthee is dat een ander verhaal dan voor een dagelijks supplement, maar bij twijfel is je verloskundige het juiste adres.

Let ook op de dosering. Een kop thee van tijd tot tijd is iets heel anders dan liters per dag of een geconcentreerd extract. Bij kruiden geldt, net als bij alles: de hoeveelheid maakt het verschil.

Verse brandnetelthee zetten

Wil je het zelf plukken, dan zijn er een paar praktische dingen om rekening mee te houden.

• Draag handschoenen. De brandharen op de bladeren prikken tot ze verhit of gekneusd zijn.
• Pluk de jonge topblaadjes in het voorjaar. Die zijn milder van smaak dan oude bladeren.
• Kies je plek. Pluk niet langs drukke wegen, akkerranden die bespoten worden of plekken waar honden komen. Spoel de blaadjes af voor gebruik. Meer over hygiëne bij het plukken van wilde planten staat bij het RIVM.
• Zetten: een handvol verse blaadjes of een theelepel gedroogde brandnetel per kop, vijf tot tien minuten laten trekken in water van net onder het kookpunt.

Gedroogde brandnetelthee uit een zakje werkt net zo goed en is een stuk minder gedoe. De smaak is mild, grasachtig en licht bitter.

Kort samengevat

Brandnetelthee is calorievrij, smaakt prima en telt volledig mee als vocht. Dat is genoeg reden om het te drinken. De geneeskrachtige werking die erbij wordt geleverd, is niet aangetoond, en bij klachten waarvoor mensen brandnetelthee zoeken (vocht vasthouden, gewrichtspijn, hooikoorts) hoort een huisarts en geen theezakje.

Andere theesoorten om af te wisselen: verse muntthee en kurkuma thee. Hoeveel vocht je in totaal nodig hebt, staat in dit artikel over water. En of je vitamines uit een pot nodig hebt, is een aparte vraag met een eigen antwoord.

Wij zijn voedingscoaches en geen artsen: het bovenstaande geeft weer wat instanties als het Voedingscentrum, de EFSA en de Gezondheidsraad erover schrijven, en is geen behandeladvies.