Hoe gezond is kurkuma thee?

Kurkuma is een specerij met een lange geschiedenis en een nog langere lijst beloften. Ontstekingsremmend, goed voor de spijsvertering, goed tegen van alles. Het is nuttig om die beloften uit elkaar te trekken van wat er daadwerkelijk is vastgesteld, want dat scheelt aanzienlijk. Hieronder wat we wel en niet weten, en hoe je een goed kopje zet.

Wat kurkuma is

Kurkuma is de wortelstok van de kurkumaplant, ook bekend als geelwortel, koenjit of turmeric. De stof die kurkuma zijn felgele kleur geeft, heet curcumine. Dat is dezelfde stof die als kleurstof E100 in levensmiddelen wordt gebruikt.

In de keuken is kurkuma vooral smaakmaker en kleurstof: aards, licht bitter, en onmisbaar in de Indiase keuken. Het kleurt trouwens ook je snijplank, je aanrecht en je vingers, dus werk met een beetje aandacht.

Wat er over de werking bekend is

Hier begint de nuance. De meeste claims rond kurkuma komen uit onderzoek met curcumine in geïsoleerde vorm, in het lab of bij proefdieren, en in doseringen die vele malen hoger liggen dan wat er in een kopje thee zit.

Het Voedingscentrum trekt bovendien een grens die in artikelen over dit onderwerp vaak wegvalt: kruiden die je in de keuken gebruikt om eten op smaak te brengen, zoals kurkuma, gelden niet als kruidenpreparaat, omdat de hoeveelheden veel kleiner zijn dan in een pil of tablet. Over kruidenpreparaten in het algemeen stelt het Voedingscentrum dat de effecten meestal niet goed onderzocht zijn en dat de werkzaamheid niet is aangetoond.

Praktisch betekent dat: de studies waarnaar in reclames wordt verwezen, gaan zelden over jouw kopje thee. Een gezondheidsclaim mag in Europa bovendien alleen worden gebruikt als hij in het register staat dat de EFSA beoordeelt en de NVWA handhaaft. Kom je een product tegen dat belooft ontstekingen te remmen of een ziekte te behandelen, dan zegt dat vooral iets over de verkoper.

Waar je wel rekening mee moet houden

Dat de werkzaamheid van kurkumasupplementen niet vaststaat, betekent niet dat er geen risico's zijn. Het Voedingscentrum noemt kurkuma als een van de kruiden die de werking van medicijnen kunnen versterken of verzwakken, en dat kan schadelijk zijn.

Gebruik je medicijnen en overweeg je een kurkumasupplement, overleg dat dan met je arts of apotheker. Voor kurkuma als specerij in je eten geldt die waarschuwing niet: de hoeveelheden zijn daarvoor te klein.

Voor kruidenpreparaten in bredere zin waarschuwt het Voedingscentrum verder dat natuurlijk niet hetzelfde is als veilig. Plantengiffen kunnen in preparaten geconcentreerd voorkomen, er zijn producten aangetroffen met zware metalen zoals lood, arseen en kwik, en soms met vervuiling door medicijnen. Bij zwangerschap en borstvoeding wordt het gebruik van kruidenpreparaten afgeraden.

Kurkuma thee en afvallen

Kort: nee. Er is geen onderbouwing om kurkuma thee als hulpmiddel bij afvallen aan te bevelen. Afvallen komt van structureel minder energie binnenkrijgen dan je verbruikt, en daar verandert een kopje thee niets aan.

Wat wel meespeelt: als kurkuma thee een glas frisdrank vervangt, scheelt dat energie. Dat is de hele winst, en die zit in wat je niet drinkt.

Wat er over thee wél vaststaat

Interessant genoeg is er over gewone thee méér vastgesteld dan over kruidenthee. Volgens het Voedingscentrum concludeerde de Gezondheidsraad dat het drinken van 3 kopjes groene thee (een kopje is 125 milliliter) of 5 kopjes zwarte thee per dag de bloeddruk verlaagt en het risico op een beroerte verlaagt.

Voor kruidenthee geldt dat niet, en dat is een belangrijk detail: de Gezondheidsraad heeft niet gekeken of die effecten ook voor kruidenthee gelden. Kruidenthee zonder suiker staat wel gewoon in de Schijf van Vijf als bron van vocht. Het advies uit de Schijf van Vijf luidt dan ook: drink zwarte en groene thee, en wissel af met water, eventueel kruidenthee en koffie.

Zelf kurkuma thee zetten

Met verse kurkuma smaakt het het best. Snijd een stukje wortel in dunne plakjes of rasp het, en laat het een minuut of tien trekken in heet water. Raspen geeft meer smaak dan snijden, omdat er meer oppervlak vrijkomt.

Combinaties die goed werken:

• Kurkuma met verse gember. De klassieke combinatie, allebei pittig en aards.
• Kurkuma met citroen. Fris, en het breekt de bitterheid.
• Kurkuma met zwarte peper. Traditioneel gebruikt, en het geeft de thee wat scherpte.
• Kurkuma met honing. Lekker, maar honing is gewoon suiker, dus tel het mee als je daarop let.

Kant-en-klare kurkumatheezakjes bestaan ook. Die zijn milder van smaak dan verse kurkuma, en de hoeveelheid kurkuma per zakje verschilt sterk per merk.

Kurkuma in de keuken

Buiten de theepot komt kurkuma het best tot zijn recht in gerechten waar hij van oudsher thuishoort. Denk aan curry's, linzengerechten, rijst, roerbakgroenten en soep. Een halve theelepel gemalen kurkuma kleurt een hele pan en geeft een aardse ondertoon zonder te overheersen.

Een bekende bereiding is gouden melk: warme melk of plantaardige drink met kurkuma, gember, kaneel en een snuf peper. Lekker, maar reken het gewoon mee: melk levert energie, en honing erbij is suiker.

Verse kurkuma bewaar je in de koelkast, waar hij een paar weken goed blijft. Gemalen kurkuma bewaar je droog en donker; de smaak neemt na verloop van tijd af, maar bedorven raakt het niet snel. Snijd je verse kurkuma, gebruik dan een plank die tegen een gele vlek kan.

Kort samengevat

Kurkuma thee is een prima drankje: warm, smaakvol, zonder calorieën en meetellend als vocht. Als kuur of geneesmiddel is het niet onderbouwd, en supplementen met geconcentreerde curcumine vragen om overleg met je arts als je medicijnen gebruikt.

Meer over andere theesoorten: verse muntthee is een van de eenvoudigste om zelf te zetten, en over koffie schreven we dit artikel over groene koffie. Over gember, dat vaak in hetzelfde kopje belandt, staat hier wat er wel en niet over is aangetoond.

Wij zijn voedingscoaches en geen artsen: het bovenstaande is een weergave van wat instanties als het Voedingscentrum en de EFSA erover schrijven, geen behandeladvies.