Wat voeding wel en niet doet, en waar onze grens ligt

Op deze site staat bij vrijwel elk artikel dezelfde zin: wij zijn voedingscoaches, we stellen geen diagnoses en behandelen geen aandoeningen. Dit artikel legt uit wat daar precies achter zit, wat je van ons wel mag verwachten, en naar wie je moet als de vraag ergens anders thuishoort.

Voedingscoach, diëtist, arts: drie verschillende dingen

Voedingscoach is geen beschermde titel. Wij helpen gezonde mensen een eetpatroon opbouwen dat past bij hun doel, hun agenda en hun smaak, en dat ze volhouden. Dat is praktisch werk: hoeveelheden omrekenen naar maaltijden, boodschappen plannen, gewoonten opbouwen.

Diëtist is wél een beschermde titel, met een hbo-opleiding en registratie in het Kwaliteitsregister Paramedici. Een diëtist mag en kan wat wij niet doen: voedingsadvies geven bij een aandoening of ziekte, als onderdeel van een behandeling. Dieetadvisering met een medisch doel wordt vanuit de basisverzekering vergoed voor maximaal drie uur per kalenderjaar. Die uren vallen onder je eigen risico, behalve voor kinderen en jongeren tot 18 jaar. Sommige aanvullende verzekeringen breiden dat uit.

Huisarts of specialist stelt de diagnose en bepaalt de behandeling. Dat is het startpunt zodra er sprake is van klachten of een aandoening.

Wat wij wel doen

• Uitrekenen wat je energiebehoefte ongeveer is en die omzetten in maaltijden. Het Voedingscentrum houdt voor licht actieve mannen van 30 tot 50 jaar 2.400 kilocalorieën per dag aan en voor vrouwen in die leeftijdsgroep 1.900.
• Zorgen dat je de dagdoelen haalt: 250 gram groente, 200 gram fruit, 30 gram vezels voor mannen en 24 voor vrouwen, en genoeg eiwit.
• Een patroon opbouwen dat past bij je week, want het Voedingscentrum stelt dat gewichtsverlies meestal van korte duur is omdat aanpakken te streng, te eenzijdig of te onpraktisch zijn.
• Naast je staan als het even niet lukt. Een terugval is normaal; verandering zonder terugval bestaat niet.

Wat wij niet doen

• Diagnoses stellen. Vermoed je een tekort, dan laat een huisarts dat bepalen in bloed. Dat is nauwkeuriger dan gokken op basis van klachten.
• Behandeladvies geven bij een aandoening. Bij diabetes, een nier-, lever- of darmaandoening, een voedselallergie, coeliakie of een eetstoornis hoort je voeding bij een diëtist en je behandelaar.
• Medicijnen bespreken of aanraden. Ook niet de middelen tegen overgewicht waar de laatste jaren veel over te doen is. Dat zijn receptgeneesmiddelen, en die horen bij je huisarts. Online verkochte varianten buiten de apotheek om zijn niet legaal en niet te controleren op wat erin zit.
• Supplementen voorschrijven. We kunnen uitleggen wat de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum adviseren, maar de afweging bij medicijngebruik of een aandoening hoort bij je arts of apotheker.

Waar voeding en welbevinden elkaar raken

Er is een gebied waar de grens minder scherp ligt, en het is eerlijker om dat te benoemen dan om te doen alsof eten en hoe je je voelt losstaan.

Slaap is daar het duidelijkste voorbeeld. Nedeltcheva en collega's lieten in Annals of Internal Medicine (2010) tien volwassenen met overgewicht twee keer veertien dagen hetzelfde caloriebeperkte dieet volgen, één keer met 8,5 uur slaapgelegenheid en één keer met 5,5 uur. Bij de korte nachten bestond het gewichtsverlies voor 55 procent minder uit vet. Lamon en collega's vonden in Physiological Reports (2021) dat één nacht slaapdeprivatie de spiereiwitsynthese met 18 procent verlaagde en het cortisolgehalte met 21 procent verhoogde.

Ook alcohol speelt op meerdere terreinen tegelijk. Het levert 7 kilocalorieën per gram, bijna evenveel als vet, het verstoort de tweede helft van de nacht, en Parr en collega's lieten in PLOS ONE (2014) zien dat een forse dosis na inspanning de aanmaak van spiereiwit met 24 procent verlaagde ten opzichte van eiwit alleen.

Wat je hieruit mag concluderen: leefstijlfactoren hangen samen. Wat je er niet uit mag concluderen: dat een eetpatroon een behandeling vervangt. Dat doet het niet, en wie dat wel beweert, verkoopt iets.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Neem contact op met je huisarts als je een van deze dingen herkent:

• Gewichtsverlies zonder dat je dat probeert.
• Aanhoudende vermoeidheid die niet verbetert bij meer slaap.
• Slaapproblemen die maanden aanhouden.
• Klachten waarvoor je zelf supplementen bent gaan gebruiken.
• Eetgedrag waar je geen grip op hebt, of gedachten over eten die je dag beheersen.
• Twijfel over een middel dat je hebt gekocht, of dat nu een supplement of een medicijn is.

Bij psychische klachten is de huisarts eveneens het startpunt. Een voedingscoach is daar niet de aangewezen partij, hoe goedbedoeld het advies ook is.

Waarom we hier streng in zijn

Deze site gaat over voeding en gezondheid, en dat is precies het terrein waar onjuiste informatie de meeste schade aanricht. Daarom houden we ons aan drie regels: elke bewering is terug te voeren op het Voedingscentrum, het RIVM, de Gezondheidsraad, de NVWA, de EFSA, de WHO of gepubliceerd onderzoek; we voeren geen medische claims; en wat we niet kunnen verifiëren, schrijven we niet op.

Dat betekent soms dat een artikel minder belooft dan de artikelen die je elders vindt. Dat is geen omissie maar de bedoeling.

Wil je weten wat we wél voor je kunnen betekenen, kijk dan bij de abonnementen. En de getallen waar we mee werken, staan bij elkaar in dit artikel over waar je op moet letten bij voeding.